Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenAldert Bus (1929-2020)

Aldert Bus (1929-2020)

Vrijdag 26 maart 2021Afbeelding Aldert Bus (1929-2020)

Op eerste kerstdag 2020 overleed Aldert Bus in zijn woonplaats Vries (Drenthe). Bus was lange tijd hoofd van het Wolters-Noordhoff Geografisch-Cartografisch Instituut in Groningen.

Eerder vorig jaar werd bekendgemaakt dat de Paul Mijksenaar Award for functional design toegekend werd aan dat instituut, inmiddels hernoemd in Noordhoff Atlasproducties, op basis van de betrouwbaarheid, bruikbaarheid en schoonheid van zijn producten. En het is Aldert Bus geweest die in belangrijke mate voor de klare, heldere stijl van de kaarten waarop Mijksenaar zijn oordeel baseerde, heeft gezorgd.

Metamorfose van Bosatlas

Na het afronden van de mulo, twee dagen voor zijn zeventiende verjaardag, kwam Aldert Bus in 1946 als leerling-lithograaf bij de firma Wolters te werken: op de tekenzaal die hij twaalf jaar later zou gaan leiden, tot hij hoofd werd van het WN Geografisch-Cartografisch instituut waarvan hij in 1991 afscheid nam. In de oorlogsjaren had de productie van atlassen stilgelegen, de didactische inzichten waren veranderd en het was hoog tijd dat de Bosatlas bij de tijd werd gebracht. Toen er in 1956 een nieuwe redacteur van de atlas kwam zag Bus zijn kans schoon, en in de periode daarna onderging de Bosatlas een metamorfose: een nieuw schreefloos lettertype werd ingevoerd, in de nog steeds met de hand beschrifte kaarten, de symbolen werden geactualiseerd en gestandaardiseerd en de schrapjes werden vervangen door door Bus aangebrachte schaduwering. Bij de thematische kaarten voerde hij evenzeer een helder kaartbeeld met sterke kleurcontrasten in: de ‘crispe’-kaarten waar het juryrapport van Mijksenaar zo de loftrompet over steekt.

Buitenlandse licenties

De transformatie van de atlas heeft jaren geduurd en was pas begin zeventiger jaren gereed, een moment waarop het bedrijf zijn vleugels uitsloeg en ook voor andere landen schoolatlassen ging vervaardigen. Bus vertrok jaarlijks met zijn collega’s naar de Buchmesse in Frankfurt om daar over licentie-uitgaven van de atlas te onderhandelen. In het kader van de Nederlandse Vereniging voor Kartografie (waarvan hij van 1974 tot 1982 bestuurslid was) gaf hij op studiedagen les in productieplanning en kostenberekening, kaartschrift en symboolontwerp. Bij het vertrek van de externe atlasredacteur F.J. Ormeling sr. nam Bus met het hoofd van Wolters-Noordhoff Atlasproducties, Ad van Holten, en collega Giel Willems de atlasredactie over. Bij zijn afscheid in 1991 werd hij nog gestrikt om mee te doen aan de redactie van De wereld volgens de Bosatlas (met M. Anstadt, A. Donker en F.J. Ormeling sr.), een boek dat in dertien kaartseries de ontwikkeling van de wereld sinds 1877 en van de Nederlandse atlaskartografie toont.

Schilderkunst

Fragmenten van de Bosatlas uit de 39e druk (links, 1956) en de 40e druk (rechts, 1959, met door Aldert Bus geschaduweerde reliëfweergave)

Bus was een talentvol graficus en naast de kartografie uitte zich dat ook in de schilderkunst (zie op deze pagina zijn schilderij van de Oosterhaven en Martinitoren). Sinds hij in 1991 met de vut ging wijdde hij zich aan het schilderen, en hij deed dat zo verdienstelijk dat het te betreuren is dat er nooit een overzichtstentoonstelling van zijn werk is geweest. Hij was zelf te bescheiden om zoiets te entameren. Maar zoals hier aangegeven, hij heeft samen met de laatste externe atlasredacteur F.J. Ormeling sr. de kartografie in Nederland op een hoger plan gebracht. 

Auteurs

Afbeelding voor Ferjan Ormeling

Ferjan Ormeling

Ferjan Ormeling is redacteur van Geo-Info.

Volledige biografie