Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenDe kracht van Beeldmateriaal5

De kracht van Beeldmateriaal5

Dinsdag 1 december 2020Afbeelding De kracht van Beeldmateriaal5

Elk jaar worden er in opdracht van landelijke en regionale partijen luchtfoto’s van Nederland gemaakt. De luchtfoto’s hebben verschillende doeleinden. Het samenwerkingsverband Beeldmateriaal5 biedt voor een groot aantal van deze gebruiksdoeleinden luchtfoto’s van heel Nederland door deze via open data beschikbaar te stellen. Het resultaat: één landsdekkende luchtfoto met een grondpixelresolutie van 7,5 cm.

Van half februari tot eind april vliegen surveyvliegtuigen over heel Nederland. In het zogeheten bladloze seizoen brengen ze elk detail van Nederland in kaart. Deze luchtfoto’s zijn noodzakelijk voor de bedrijfsvoering binnen heel veel organisaties. Enkele voorbeelden. Waterschappen willen kunnen zien of er sloten zijn gedempt. Gemeenten willen zicht hebben op de illegale opbouw van dakkappellen. De politie wil een reëel beeld hebben van de situatie in geval van een interventie. En Defensie wil de aanwezigheid en hoogte van bomen weten voor de obstakeldatabase van Nederland.
Tot op dit moment worden luchtfoto’s gemaakt in opdracht van zowel verschillende landelijke áls lokale partijen. Los van elkaar worden dezelfde gebieden meerdere keren gefotografeerd, vaak met een verschil in resolutie. Deze dubbele inwinning is noodzakelijk omdat verschillende eisen en wensen nog niet verenigbaar zijn in één project. Die verschillen spitsen zich toe op kwaliteit en levertijd. Om te komen tot een uniform beeld stelt het programma Beeldmateriaal5 (BM5), uitgevoerd door Het Waterschapshuis, vanaf maart 2021 gefaseerd luchtfoto’s met een grondpixelresolutie van 7,5 cm via open data beschikbaar voor iedereen.

“Iedereen kan vanaf maart 2021 gefaseerd luchtfoto’s via open data verkrijgen”

Programmamanager Beeldmateriaal Erik Nobbe

Wat is het samenwerkingsverband Beeldmateriaal5?

Beeldmateriaal5 is een samenwerkingsproject dat wordt uitgevoerd in opdracht van het GI-beraad en loopt sinds 2011. Een groot aantal partijen neemt hierin deel: zes ministeries, het Kadaster, provincies, waterschappen, ProRail BV, de Nederlandse Gasunie, Staatsbosbeheer en het Instituut voor Fysieke Veiligheid. Binnen deze samenwerking zorgen Het Waterschapshuis en het Kadaster ervoor dat beeldmateriaal wordt ingekocht, gecontroleerd en naar de eindgebruikers wordt gedistribueerd.

Verbeterpunten van BM5

BM5 heeft in alle opzichten een ontwikkeling doorgemaakt ten opzichte van BM4. De drie belangrijkste verbeterpunten zijn de afgekochte rechten waardoor open data mogelijk wordt, de beeldkwaliteit en de levertijd. Drie punten waarvan in voorgaande Beeldmateriaalprojecten bleek dat ze enorm belangrijk zijn voor alle betrokken partijen.

Het Waterschapshuis is verantwoordelijk voor het programma- en projectmanagement, het Kadaster levert de diensten rondom controle, opslag, beheer en distributie.
Elk jaar levert Beeldmateriaal hoge- en lage resolutie luchtopnamen. De lage resolutie luchtfoto’s hebben een grondpixelresolutie van 25 centimeter en zijn al sinds 2016 gratis voor iedereen beschikbaar. De hoge resolutie opnamen hadden in voorgaande BM-projecten een grondpixelresolutie van 10 cm. In BM5 wordt deze resolutie verhoogd naar 7,5 cm. Deze hoge resolutie opnamen worden gebruikt voor stereoscopische kartering. Daarnaast worden (Quick)-orthofotomozaïeken uitgeleverd.

Open data

Erik Nobbe is programmamanager Beeldmateriaal. Hij spreekt zich bevlogen uit over het nieuwe programma BM5. “We willen onze luchtfoto’s zo slim en snel mogelijk bij de eindgebruiker krijgen. We rekenen voor het leveren van de foto’s alleen verstrekkingskosten. Hoe hoog deze kosten zijn, is afhankelijk van de data die worden opgevraagd en op welke manier wij de data verstrekken. Bijvoorbeeld via de Cloud of via een harddisk.”

“Door onze luchtfoto’s gratis beschikbaar te stellen, hoeven ander gebruikers zelf geen aanbesteding meer te doen voor het maken van luchtfoto’s. Dit scheelt enorm veel tijd, geld én milieubelasting. Daarnaast kunnen ze erop vertrouwen dat onze luchtfoto’s voldoen aan de strikte kwaliteitseisen die worden gesteld vanuit de BGT.”

Afbeelding 1 – Met een grondpixelresolutie van 7,5 cm wordt straatmeubilair beter zichtbaar, zoals zitbankjes

De beeldkwaliteit

Ten opzichte van BM4 zijn in BM5 een aantal optimalisaties doorgevoerd zodat de kwaliteit van het beeldmateriaal zo hoog mogelijk is. Dankzij de 7,5 cm resolutie kunnen gebruikers van de luchtfoto’s zowel BGT-objecten als IMGEO-objecten karteren. BGT-objecten zijn objecten die gemeenten verplicht moeten karteren in de BGT, zoals huizen en wegen. IMGEO-objecten liggen een detailniveau hoger dan de IMBGT-objecten. IMGEOobjecten die dankzij de 7,5 cm resolutie beter gekarteerd kunnen worden, zijn onder meer molgoten (goten langs de weg waarmee water wordt afgevoerd), straatmeubilair (zoals wipkippen en zitbankjes) en verschillende verhardingssoorten (zoals tegels).

Ten opzichte van eerdere BM-projecten is de overlap in inwinning verhoogd van 60% naar 80%. Dit betekent dat de ene foto voor 80% overlapt met de volgende ingewonnen foto. Met name voor het berekenen van een hoogtemodel uit luchtfoto’s levert dit een enorme kwaliteitsimpuls. Verder is de kans groter dat de grond direct naast (hoge) gebouwen gefotografeerd wordt.

“We bieden de zekerheid dat onze luchtfoto’s geschikt zijn voor de kartering van de BGT”

Technisch manager Jeroen Leusink

De luchtfoto’s die vanuit Beeldmateriaal worden genomen, voldoen aan zeer strikte kwaliteitseisen. Jeroen Leusink, technisch manager bij Beeldmateriaal, legt uit hoe dat zit. “Waar lokale initiatieven vaak steekproefsgewijs de foto’s checken op onjuistheden, controleren wij de foto’s voor het landelijk initiatief veel systematischer. Aan de hand van een wiskundige analyse kunnen wij de beelden selecteren waar mogelijk een kwaliteitsprobleem optreedt. Verder is het voor landsdekkende inwinning belangrijk dat alle deelgebieden goed op elkaar aansluiten. Dat probleem speelt bij lokale initiatieven vaak minder of zelfs helemaal niet. Om dit te realiseren, zijn er extra paspunten op de blokgrenzen gedefinieerd. Deze extra paspunten zorgen ervoor dat systematische afwijkingen, die vaak op de randen van de blokken het grootst zijn, geminimaliseerd worden. Daardoor wordt voorkomen dat blokken onderling niet goed aansluiten. Door dit vooraf goed te regelen lopen we in het project tegen minder problemen aan waardoor we sneller kunnen uitleveren aan de eindgebruiker. De 7,5 cm resolutie en de geografische nauwkeurigheid van de luchtfoto’s bieden de zekerheid dat de kartering op basis van deze luchtfoto’s maximaal 20 centimeter afwijkt van de werkelijkheid en voldoet aan alle eisen om de BGT te actualiseren.”

“Tot slot is de uitlevering van de technische bestanden gestandaardiseerd. Dit betekent dat de luchtfoto’s vanuit Beeldmateriaal op eenduidige wijze ingelezen kunnen worden in verschillende informatiesystemen. Dit vergroot het gebruiksgemak, met name wanneer in verschillende gebieden in Nederland werkzaamheden worden verricht op basis van luchtfoto’s.”

De levertijd van de luchtfoto’s

De luchtfoto’s worden genomen in de periode februari tot april; het bladloze seizoen. In het kader van snelle levering worden verschillende producten voor verschillende toepassingen gefaseerd verstrekt. Vanaf maart/april wordt het eerste product geleverd: de Quick-ortho WMS. Dit is een open service die door iedereen gebruikt kan worden voor onder meer de vergunningverlening, handhaving en WOZbepaling. Snel na verstrekking van de Quickortho WMS kunnen de ruwe beelden worden uitgeleverd met de voorlopige oriëntering. Na goedkeuring van het eindproduct zal ook de definitieve oriëntering worden uitgeleverd zodat stereo kartering mogelijk wordt. Het actualiseren van de BAG en BGT kan hiermee worden ondersteund. De beelden in de Quick-ortholaag worden uiteindelijk vervangen door de definitieve ortho. Ook deze definitieve orthofoto zal als open service gepubliceerd worden. Nederland wordt niet in één keer door Beeldmateriaal in kaart gebracht. Er wordt gebruikgemaakt van percelen die door surveyvliegtuigen stuk voor stuk worden gekarteerd. In BM5 is het aantal percelen teruggebracht van negen naar vijf. Beeldmateriaal heeft vier partijen geselecteerd die deze percelen fotograferen.

Figuur 2 – De 5 percelen waaruit Nederland is opgedeeld. Per perceel is aangegeven welke partij de luchtfoto’s
maakt.

Leusink: “We hebben aan alle fotograferende partijen de eis gesteld dat zij hun perceel opdelen in blokken die in ongeveer drie uur in kaart gebracht kunnen worden. Deze eis zorgt ervoor dat de meeste blokken binnen één vlucht gefotografeerd worden. Dit bespoedigt de verwerking omdat het combineren van foto’s gemaakt op verschillende tijdstippen lastiger en arbeidsintensiever is. Daarnaast krijgen we de foto’s op deze manier gefaseerd binnen. Zo kunnen we snel bepalen of er eventuele fouten in het proces zitten en voorkomen we dat deze opnieuw optreden. Door de nieuwe perceelindeling hebben we een strakke planning en waarborgen we de fotokwaliteit.”

Nationaal belang

Gemeenten en andere afnemers gebruiken orthofoto’s als losse stereofoto’s. Andere organisaties, zoals bijvoorbeeld het waterschap, zijn vooral geïnteresseerd in een orthofoto van een bepaald gebied. Nobbe: “Bij Beeldmateriaal begrijpen we dat. Daarom stellen wij beide type foto’s gratis ter beschikking. De landsdekkende orthofoto en losse stereofoto’s kunnen via Beeldmateriaal worden opgevraagd. Hoe we onze luchtfoto’s gaan verstrekken, willen we graag bepalen met de afnemers. Ons doel: de foto’s zo snel mogelijk verstrekken, tegen zo laag mogelijke kosten. Ook wordt onderzocht of de foto’s direct ingeladen kunnen worden in de GIS-systemen van de afnemers via open WMS-services.” Vanuit de Omgevingswet, die waarschijnlijk per 1 januari 2022 ingaat, is het wettelijk vastgelegd dat iedereen in Nederland over dezelfde informatiepositie moet beschikken. Bedrijven en burgers moeten dus óók toegang krijgen tot dezelfde luchtopnamen. Dankzij de luchtfoto’s die Beeldmateriaal via open data beschikbaar stelt, wordt de informatiepositie voor iedereen gelijk getrokken. Zo werkt Beeldmateriaal mee aan het nationale belang.

Basisvoorziening Beeldmateriaal

Naast BM5 is er vanuit het ministerie van BZK een traject opgestart voor het inrichten van de Basisvoorziening Beeldmateriaal. Dit moet leiden tot een basisvoorziening voor alle partijen in Nederland. Deze verkenning zal moeten resulteren in een gezamenlijk inwinningstraject van luchtfoto’s voor het actualiseren van basisinformatie. In de komende jaren zal een besluit genomen worden over hoe dit ingericht wordt.

Beeldmateriaal gaat graag in gesprek met gemeenten en andere organisaties over de manier waarop de luchtfoto’s het beste verstrekt kunnen worden. Neem contact op met Erik Nobbe: e.nobbe@hetwaterschapshuis.nl of 06-38784252.

Eva Dalebout is werkzaam als tekstschrijver en is bereikbaar via eva@provencontext.nl. Ze schreef deze bijdrage in opdracht van Het Waterschapshuis.