Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenHistorisch stads- en gebiedsopbouw in kleur

Historisch stads- en gebiedsopbouw in kleur

Dinsdag 1 december 2020Afbeelding Historisch stads- en gebiedsopbouw in kleur

Beste lezer,

In onze dagelijkse zoektocht op het internet komen we de meest ‘fantastische’ kaarten tegen. Veelal met één enkel doel, een communicatiemiddel, om de lezer en/of kijker te informeren en daarmee hem of haar in enige vorm van de achtergrond van het betrokken thema te overtuigen. Rijp en groen komen langs: hoogstaande ‘technische’ kaarten of krabbels op het bekende (digitale) bierviltje; alles gebaseerd op enorme databestanden of zomaar gegevens visueel opgedaan in uw eigen woonwijk, tijdens de vakantie of persoonlijke relatiekring. Thema’s te kust en te keur, je kunt het zo gek niet verzinnen of er is wel een kaart van gemaakt. Met de huidige en toekomstige technieken kunnen en mogen we nog veel verwachten op het gebied digitale kaarten. Recentelijk kwam de Japanner Tatsuo Mitsuchi (geo/kartograaf/ ict‘er) [1] in beeld die onderstaande kaarten mede met OpenSreetMap creëerde. Met zijn Japanse achtergrond toont hij diverse Japanse steden, echter via de te gebruiken app/website kan iedereen zijn eigen plaats, regio of mondiale plek invullen en bekijken.

Met de kleurrijke kerst in aankomst zijn de te bespreken kaarten ook fraai gekleurd, ze hadden zo uit een ‘kaartenkerstboom’ kunnen komen. De vragen in deze Open Kaart zijn: kunnen we deze kaart ‘wetenschappelijk’ inzetten, en is deze kaart een (technische) kunstje of is het gewoon ‘simpele’ informatieve kunst op de kaart?

Peter Weenink, redacteur

Figuur 1 – Beemster, een perfect grid.
Figuur 2 – Moskou (met centraal liggend het Kremlin.
Figuur 3 – Amsterdam.

Wat wij ervan denken:

Paul van Diepen

Deze keer wederom een verrassende kaart-app om te bespreken. Via de site road.tiny-app.net/ [2] kan je van iedere plaats of zelfs regio een kleurige kaart maken met als basis Open Street Map. Het resultaat is echt een kunstwerkje! Maar wat zie je nu eigenlijk?

Als kartograaf in hart en nieren kijk ik eerst naar de kaart en laat ik het ‘begeleidend schrijven’ nog even links liggen in de verwachting dat de kaart zichzelf verklaart. Sommige wijken hebben één kleur, andere verschillende kleuren. Er is geen legenda. Als je een bekend gebied analyseert zie je dat het niet de leeftijd of aard van de wijk of weg kan zijn. Er zijn te grote verschillen tussen wijken met dezelfde kleur. Maar wat is het dan wel? En dan zie je het plotseling! De kleur is op basis van de richting. Van rood via paars, blauw, groen, geel en oranje weer naar rood. Na 90 graden herhaalt dit zich weer. Daarom zijn de jaren 60 wijken waar de straten haaks op elkaar staan de kleuren hetzelfde, en bij bochtige straten en rotondes verkleurt de weg telkens.

Is het mooi? Jazeker! Maar kan je er wat mee? Volgens de maker Tatsuo Mitsuchi [3] zou de oriëntatie van het wegennet veel kunnen zeggen over de geschiedenis: topografie, oude religieuze, administratieve en perceelgrenzen, ontbrekende waterlopen, grote ontwikkelings- en herstructureringsoperaties….

Misschien dat in Amerikaanse steden de wijken wat meer gebundeld zijn door hun stratenpatroon, maar in Nederland gaat dat vaak niet op. Hoewel, in Nederland zijn er toch nog wat plaatsen te bedenken met een duidelijk ‘grid’. Neem de polders, zoals de Beemster, de Haarlemmermeer en Flevoland.

Het inspireert wel tot het maken van andere kaarten waarvan het directe nut twijfelachtig is. Op basis van de eerste letter van de straatnaam. Of op basis van lengte van de straat of het seg- ment. Kartografie wordt dan tot kunst verheven, maar het geven van zinvolle informatie schiet er wel bij in.

Afbeelding 4 – Brasilia.

Harry Bronkhorst

Deze keer kijken we naar een wat raadselachtig kaart-appje [2]. Je kunt in de app een zoekterm [4] opgeven en vervolgens wordt er een gekleurde lijnenkaart getoond van het deel van het wegennet van OpenSreetMap dat binnen de begrenzing van het gezochte item valt. Dit stukje wegennet wordt vervolgens gekleurd op de richting van de lijnstukken van de gevonden straten, met dien verstande dat ook de straten die haaks op de gevonden straten staan, dezelfde kleur krijgen. Je kunt vervolgens nog de achtergrondkleur aanpassen en de titeltekst van het kaartje, maar dat is het dan ook. Na enig uitproberen beginnen toch dingen op te vallen omdat de aandacht gericht wordt op gebieden met een zelfde kleur. Dat is met name in Amerika sterk te zien, omdat de stedelijke blokverkaveling heel veel voorkomt en slechts onderbroken lijkt te worden door twee zaken. Allereerst natuurlijk de natuurlijke omstandigheden, bijvoorbeeld rivieren en bergen, (zoek op ‘Los Angeles’), maar ook of je voldoende geld hebt om er iets leuks van te maken, want wie wil er nu in een saaie rechttoe rechtaan omgeving wonen als je veel geld hebt? (Zoek op het speciale stukje Los Angeles: ‘Hollywood’). Ook in berggebieden zie je dat wanneer er een vlak stukje land is, dit meteen door de mens een passende structuur krijgt opgelegd. (Zoek op: ‘Kufstein’).

In Nederland kun je aan de wijken zien wanneer ze zijn ontstaan, de kernen zijn organisch gegroeid, naoorlogse wijken zijn strak gepland en worden daardoor met enkele kleuren weergegeven. De woonerfwijken uit de jaren 70 worden, hoe toepasselijk, als psychedelische spaghetti weergegeven. Ook kun je bij het intikken van een hele provincie zaken ontdekken die normaal niet zo opvallen, bijvoorbeeld verkavelingspatronen in de buitengebieden, structuren van polders en dergelijke. Hoe leuk ook, en ik kan de artistieke gedachte erachter best waarderen, ik ben er wel redelijk snel mee uitgespeeld want de app is qua opties maar beperkt. Je kunt de kleuren van de lijnstukken niet wijzigen en een legenda ontbreekt. Het blijft spelen met een kaartje, en buiten bovengenoemde bespiegelingen denk ik niet dat ik er nog andere bruikbare informatie uit te halen valt.

Ter illustratie nog een kaartje van de geplande stad ‘Brasilia’ waarvan een deel van het stratenpatroon de vorm heeft van een vliegtuig.

Referenties

  1. Tatsuo Mitsuchi (geo/kartograaf/ict‘er), Facebook: tatsuo mitsuchi
  2. road.tiny-app.net/
  3. dailyportalz.jp/kiji/douro-hougaku-machi-no-dekikata (website van Tatsuo Mitsuchi)
  4. Mogelijkheid tot het in de app/website opgeven van plaatsen, gebieden, provincies en kleine landen bij: ‘try another city’.
Peter Weenink ,
Paul van Diepen ,
Harry Bronkhorst