Ga door naar hoofdcontent
Artikelen‘Minstens 500 woonplaatsen zijn onterecht uit de atlas gegumd’

‘Minstens 500 woonplaatsen zijn onterecht uit de atlas gegumd’

Maandag 10 juni 2019Afbeelding ‘Minstens 500 woonplaatsen zijn onterecht uit de atlas gegumd’

Frank van den Hoven werkt sinds 2008 aan de website www.plaatsengids.nl, met beschrijvingen van alle 6.500 plaatsen in ons land. Na 10 jaar intensieve desk en field research en veel schrijven, schrappen en redigeren is het project nu vrijwel gereed. In dit interview vertelt hij over het ontstaan en het belang van dit project en over plaatsnamen die zonder legitieme reden uit de atlas zijn verdwenen.

Is er een concrete aanleiding waardoor je hiermee bent begonnen?

Ik ben van beroep informatieanalist, en heb als hobby filatelie/posthistorie van Nederland. Ik verzamel en bestudeer oude brieven, briefkaarten, ansichtkaarten en poststempels van de negentiende en twintigste eeuw. Hierop kwam ik veel voor mij onbekende, soms verdwenen of verdwenen lijkende plaatsnamen tegen. Door mijn desk en field research ben ik er achter gekomen dat minstens 500 plaatsen in ons land (buurtschappen) nog wel degelijk bestaan, maar ‘alleen maar’ in de loop der jaren uit de atlassen zijn gegumd. Wat mij betreft dus zonder legitieme reden. Een reeks van dit soort ‘incidenten’, waarbij ik per plaats steeds zeer tijdrovend de informatie uit vele analoge en digitale hoeken en gaten moest halen, is de aanleiding geweest om álle 6.500 nog bestaande plaatsen in ons land, tot aan het allerkleinste buurtschapje, eenduidig in encyclopedische vorm te willen gaan beschrijven. Eigenlijk primair vanwege mijn eigen informatiebehoefte. Maar waarom zou ik dat dan ook niet gelijk aan anderen ter beschikking stellen…?

Heb je een ‘mooi’ voorbeeld van een – volgens jou – onterecht van de kaart verdwenen plaatsnaam?

Ja, de buurtschap Worth-Rheden bij Rheden. Ik had daar een poststempel van. Kennelijk is het dus een plaats met een postkantoor geweest en daarmee was het toch ooit een plaats van enig belang, maar de plaatsnaam stond niet meer in recente atlassen. Dan rust ik niet voor ik weet of zo’n plaats nu wel of niet is verdwenen en zo ja, wanneer en waarom. De plaats bleek nog wel degelijk te bestaan, met zelfs nog altijd een eigen voetbalvereniging, kwekerij en carnavalsvereniging met de plaatsnaam in hun naam. Alleen de atlasvermelding en de plaatsnaamborden zijn verdwenen. Een oud-bewoner van het landgoed, die ik via Google opspoorde, heeft mij enthousiast heel veel informatie verstrekt over de geschiedenis van ‘zijn’ cultuurhistorisch rijke buurtschap, met prachtig landgoed, bosgebieden en nog altijd vele monumentale panden. Hij was blij dat ik dat via mijn website wilde ontsluiten. Dus in die zin staat deze buurtschap nu weer goed ‘op de kaart’. Maar nu nog létterlijk terug op de kaart!

De buurtschap Worth-Rheden bij Rheden is een van de minstens 500 buurtschappen en dus woonplaatsen die in de afgelopen decennia ten onrechte van de kaart(en) zijn verdwenen.

Waarom een website en geen boeken?

In 1993 constateerde ik tot mijn verbazing en vervolgens ergernis dat het meest ‘recente’ overzichtswerk van alle plaatsen in ons land, het 14-delige ‘Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden’ van A.J. van der Aa uit 1851, later wel is herdrukt maar inhoudelijk nooit is herzien. Ik vond dat na ruim 140 (!) jaar hoog tijd worden. Als niemand dat doet, laat ík het dan maar doen – was mijn gedachte. Na in 1998 een eendelig landelijk overzichtswerk te hebben gemaakt (de ‘Topografische gids van Nederland’) met 15.000 huidige en verdwenen plaatsnamen en andere topografische namen en in de jaren erna nog enkele regionale werken, besloot ik in 2008 om alles via een website te gaan ontsluiten. Zodat ik niet zoals Van der Aa een 14-delige serie dikke boeken hoefde te maken, en mensen die dus ook niet meer hoeven te kopen, maar op de site heel gericht kunnen bekijken waar ze op enig moment behoefte aan hebben. Bovendien is een site in tegenstelling tot een boek dagelijks bij te werken en dus up-to-date te houden.

Wat staat er precies op de website?

De nadruk ligt op het beschrijven van verleden en heden van de 6.000 ‘kleine kernen’ in ons land. Dat zijn de 2.000 dorpen en 4.000 buurtschappen met minder dan 5.000 inwoners. Omdat van de 500 grootste kernen – dorpen en steden met meer dan 5.000 inwoners – al boeken en sites genoeg zijn. Dus in die zin heeft het beschrijven van de kleine kernen de meeste toegevoegde waarde. De cultuurhistorische, toeristische en maatschappelijke informatie over de kleine kernen lag per kern namelijk zeer verspreid vast in vele analoge en digitale media en was nog niet goed ontsloten voor een breed publiek. Inhoudelijk bestrijkt het een zeer breed spectrum en behandelt het eigenlijk alle aspecten die iemand van een plaats zou kúnnen willen weten: status, naam, ligging, statistieken, geschiedenis, recente ontwikkelingen, bezienswaardigheden, evenementen, natuur en recreatie, en voorzieningen en het verenigingsleven.

En zo is dat op één plek voor iedereen openbaar in te zien?

Het kleine dorp Overlangbroek (50 huizen, 125 inwoners) bestaat niet eens volgens het postcodeboek. Maar het heeft mooi wél een zelfs in internationaal verband uniek essenhakhoutbos,wat dan ook een Natura2000-gebied is.

Jazeker. Een van de doelen van de site is ook om studies met betrekking tot natuurgebieden en andere ruimtelijke ontwikkelingen voor een breed publiek te ontsluiten. Bijvoorbeeld de informatie over de unieke essenhakhoutbossen in het dorp Overlangbroek vat ik op die pagina in enkele alinea’s samen, en voor de geïnteresseerde die er nog meer van wil weten, link ik naar de gedetailleerde diepgaande rapporten hierover. Verder ontsluit ik onder meer rapporten over transformaties van binnensteden/het nieuwe winkelen en ontwikkelingen met betrekking tot bedrijventerreinen en duurzame energie/de energietransitie.

Schrijf je ook over uitdagingen en problemen die kleine kernen kennen?

Binnen de ruraal-geografische discipline gebeurt veel in het kader van leefbaarheid en sociale cohesie van kleine kernen. Vooral de kleinere kernen in ons land hebben te maken met bedreigingen in het kader van vergrijzing, ontgroening en krimp, wat bijvoorbeeld leidt tot minder leden voor verenigingen en een afkalvend draagvlak voor andere voorzieningen, zoals scholen, dorpshuizen en winkels. Anderzijds weten veel kleine kernen deze bedreigingen om te buigen in kansen door bijvoorbeeld meer samenwerking van verenigingen en andere instellingen en de ontwikkeling van Brede Scholen / Integrale Kindcentra (IKC’s), multifunctionele accommodaties (MFA’s) / cultuurhuizen, dorpswinkels waar soms mensen met een beperking een zinvolle dagbesteding vinden, kleinschalige zorg- en welzijnsvoorzieningen / zorgcoöperaties / zorgboerderijen, en duurzaamheidsinitiatieven. Van al deze ontwikkelingen doe ik per kern verslag, mede ter inspiratie voor soortgelijke kernen elders in het land die met vergelijkbare problematieken en uitdagingen kampen.

Heb je hier een voorbeeld van?

Een ultiem voorbeeld van een klein dorp dat zijn bedreigingen succesvol heeft omgebogen naar kansen en dat in plaats van doodbloedt nu weer bloeit als nooit tevoren, is het Achterhoekse dorp Mariënvelde, dat met fondsenwerving (het complex kostte 1,4 miljoen euro) én heel veel zelfwerkzaamheid van de inwoners (200 vrijwilligers hebben er samen 10.000 mensuren in gestoken) een prachtige Brede Maatschappelijke Voorziening heeft gerealiseerd. Het complex wordt intensief door alle bevolkingsgroepen – van peuter tot hoogbejaard! – gebruikt, wat de leefbaarheid en sociale cohesie een enorme boost heeft gegeven én waardoor allerlei nieuwe maatschappelijke initiatieven zijn ontstaan.

Het kleine dorp Mariënvelde heeft de afgelopen jaren bedreigingen omgebogen in kansen, door de realisatie van een Brede Maatschappelijke Voorziening en een Zorgcorporatie. Ouderen worden met een busje gehaald en gebracht voor de dagbesteding. Door dit alles bloeit dit dorp nu weer als nooit tevoren.

Heb je al deze informatie voor Plaatsengids.nl alleen verzameld?

Door de jaren heen heb ik er tientallen mensen bij betrokken die door hun hobby heemkunde (bestuderen van de geschiedenis van hun omgeving) of genealogie (stamboomonderzoek) veel van bepaalde plaatsen weten en dat met mij wilden delen ten behoeve van ontsluiting voor een breed publiek op de site. Al met al hebben dus veel mensen teksten en ook foto’s aangeleverd, maar het overgrote deel heb ik toch wel zelf geschreven en geredigeerd.

Is het nu klaar?

Dit jaar is het ‘puntjes op de i’-jaar waarin de laatste nog ontbrekende elementen bij alle plaatsen worden gevuld. Dat geldt vooral voor de 500 grootste plaatsen, omdat tot heden vooral de focus lag op de 6.000 kleinste kernen. Eind 2019 is het project van de ‘nieuwe Van der Aa’ geheel gereed. Als je het zou uitprinten, heb je dan overigens geen 14 dikke pillen, zoals de Van der Aa, maar 50, namelijk 25.000 pagina’s tekst in 50 boeken van 500 pagina’s. Dat is dan nog exclusief de 25.000 foto’s en kaarten. Ook in dat opzicht is het internet een zegen: ik hoef die 50 pillen niet meer te produceren, wat een megaklus zou zijn, en de in deze materie geïnteresseerde hoeft geen twee boekenplanken vol boeken meer te kopen, als hij deze 50-delige encyclopedie van Nederland binnen handbereik wil hebben. Die kan hij nu gewoon met een druk op de knop op zijn laptop, tablet of mobiel raadplegen. En dat alles nog gratis ook!

Frank van den Hoven (1962) ging in 1980 aan de slag bij Pensioenfonds PGGM in Zeist, waar hij bijna 30 jaar met veel plezier heeft gewerkt, onder meer als informatieanalist. In 2008 besloot hij zich volledig te storten op het vervaardigen van een geactualiseerd, ultiem naslagwerk van alle 6.500 plaatsen in ons land: Plaatsengids.nl. Nu, na 10 jaar, is het vrijwel gereed. Heb je opmerkingen of wil je bijdragen aan de site leveren met betrekking tot jouw plaats, gemeente, streek of specialiteit? Neem dan contact op met Frank via frank@plaatsengids.nl.

Reacties

    Plaats een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.