Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenNacht van de Infographic
Data en de verkiezingen

Nacht van de Infographic

Vrijdag 18 juni 2021Afbeelding Nacht van de Infographic

Sinds 2008 vindt jaarlijks een congres plaats dat in het teken staat van de infographic. Vanwege corona ging het congres vorig jaar niet door. Voor 2021 is er een nieuwe vorm bedacht: De Nacht van de Infographic (NVDI). De NVDI vond plaats op 5 maart als digitaal mini-congres met aansluitend – voor de echte die-hards – een hackathon die doorging tot in de kleine uurtjes. Net als het congres heeft de Nacht van de Infographic een thema. Voor deze eerste editie was dat: data en de verkiezingen.

De eerste presentator is Josse de Voogd, electoraal geograaf. Inmiddels zal menigeen hem wel op televisie langs hebben zien komen bij het bespreken van de verkiezingsuitslagen. Josse geeft aan dat hij een aanhanger van ‘langzaam onderzoek’ is, omdat het langzame tempo je bewust maakt. Verder heeft hij de prikkelende uitspraak dat ‘elke kaart liegt’; denk alleen al aan de projectie. Verder maak je als kaartmaker keuzes in welke combinatie, met welke correcties en hoe de dichtheid van de informatie wordt weergegeven.

De standaardverkiezingskaart, met de grootste partij per gemeente ingekleurd (zie figuur 1), geeft niet de juiste beleving van de verkiezingsuitslag. In deze kaart kleurt een groot deel van Nederland blauw (VVD) terwijl dit een kleine 22% van de stemmen vertegenwoordigt. Bij referenda krijg je mooiere en betere kaarten, omdat de keuze beperkt is tot ‘Ja’ of ‘Nee’. Josse werkt aan typologieën die het stemgedrag beter weergeven.

Keuzes in Kaart 2022-2025

Figuur 1. Verkiezingskaart grootste partij (bron: NOS)

Ebrien Brinkman en Meinou de Vries van het Centraal Planbureau (CPB) geven uitleg bij de interactieve datavisualisatie bij de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s, Keuzes in Kaart 2022-2025. Het CPB rekent voor elke Tweede Kamerverkiezingen de programma’s van de grootste partijen door. Ebrien en Meinou vertellen afwisselend hierover. Na iedere editie (2012, 2017) worden verbeterpunten doorgevoerd. De visualisatie is geen kaart, maar een balk met bolletjes of balkjes (zie figuur 2).

Belangrijk voor het CPB is om met de gemaakte visuele keuzes een zo groot mogelijke objectiviteit te bereiken. Zo worden partijen in een vaste volgorde weergegeven en wordt er geen ‘default’-partij aangezet bij het starten van de visualisatie. Pijnpunten blijven. De ‘+’ bij getallen is niet altijd positief qua ontwikkeling en soms is het lastig om geen waardeoordeel te geven.

Localfocus

In de derde presentatie vertelt Yordi Dam (Localfocus) over de uitslagentool waarmee Localfocus tijdens de verkiezingsavond miljoenen Nederlanders bedient met de meest up-to-date verkiezingsuitslagen. Yordi vertelt dat het begint met potlood en papier. Hij streeft naar simpele visualisaties met een beperkt aantal stappen. Dit heeft geleid tot een tool die op veertig punten (teksten en kleuren) te configureren is.

Lightning talks

Figuur 2. Infografiek Keuzes in Kaart (bron: CPB).

Als afsluiter zijn er drie lightning talks. Rick Storm vertelt het verhaal achter de verkiezingsuitlegvideo’s van NOS op 3. Explainer richt zich op jongeren en heeft in een video de dertien grootste partijen in de Tweede Kamer toegelicht, drie minuten per partij en op alfabetische volgorde. Sjoerd Mouissie (Nederlands Dagblad) maakt verkiezingensite. nl. Een van de visuele uitdagingen is om een ander perspectief te laten zien. Hierbij heeft hij een alternatief voor de ‘grootste partij-kaart’ gemaakt waar bolletjes naar grootte van het aantal kiesgerechtigden ingekleurd worden met de kleur van de grootste partij.

Geografie van de partijprogramma’s

Als laatste presenteren Wouter Wijbrands en Sylvia de Boer van de Geodienst van de Rijksuniversiteit Groningen de geografie van de partijprogramma’s. Ze kijken hierbij hoe vaak plaatsnamen en andere geografische verwijzingen voorkomen en geven deze weer in de kaart met taartdiagrammen (zie afbeelding 3) en als hexagonenkaart (zie afbeelding 4). Van deze laatste is een interactieve viewer: geodienst.xyz/tkv2021hex/.

Het online mini-congres was interessant om te volgen. Aan de hackathon heb ik niet deelgenomen. Zo’n twintig enthousiastelingen hadden dat wel gedaan en zijn in vier groepen een experiment aangegaan om oplossingen te bedenken voor ‘verkiezingsproblemen’. De resultaten staan op de website: www.infographicscongres.eu/nvdi-hackathon.

Figuur 3. De geografie van partijprogramma’s (bron: RUG/Geodienst).

Bronnen

Auteurs

Afbeelding voor Inge La Rivière

Inge La Rivière

Volledige biografie