Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenOntwikkelen van een NSDI – hoe beginnen we ermee?
Een blik op uitdagingen en oplossingen

Ontwikkelen van een NSDI – hoe beginnen we ermee?

Dinsdag 1 september 2020Afbeelding Ontwikkelen van een NSDI – hoe beginnen we ermee?

Elke overheid en elke organisatie verzamelt een scala aan ruimtelijke data. Dit doen ze hoofdzakelijk om hun eigen taken en processen te ondersteunen en/of te controleren. Op nationaal niveau zien we verschillende ‘data-eilanden’ ontstaan. Er is vaak geen integratie tussen de diverse databases en er is sprake van een behoorlijk data-overlap en dus ook een gebrek aan het delen van data en verdere functionaliteiten. Dit meervoudig verzamelen van elkaar overlappende data leidt tot hoge maatschappelijke kosten.

Het delen van ruimtelijke- en geodata (sharing) en de samenwerking tussen de diverse organisaties is meestal minimaal. Zelfs als dit door de organisatietop opgelegd is, is de praktische realisatie vaak verre van optimaal. Gelukkig is deze situatie in Nederland, in onze ‘poldermodel’-aanpak, beter geregeld dan in andere landen. Initiatieven zoals BGT, PDOK (www.pdok.nl), Nationaal Geo-register (www.nationaalgeoregister.nl) hebben er redelijk snel voor gezorgd dat de geo-ruimtelijke data makkelijker te vinden zijn en met elkaar te delen zijn (NSDI-principe).

De onderstaande afbeelding toont schematisch de situatie waarin veel landen zich nog steeds bevinden of die nog steeds te maken hebben met zgn. ‘data-eilanden’. Theoretisch lijkt het delen en integreren van de beschikbare data simpel en logisch, maar dat is naïef.

Afbeelding 1 – De noodzaak om data te delen en te integreren.

NSDI als een oplossing

Meestal is NSDI (National Spatial Data Infrastructure) gebaseerd op EU INSPIRE Directive en als volgt gedefinieerd:

  • NSDI is een brede term voor systemen die als doel hebben het op gang brengen van samenwerking en delen van ruimtelijke/ geodata (sharing) en verdere integratie;
  • NSDI maakt het mogelijk dat data makkelijk gevonden kunnen worden (op internet) en naadloos gebruikt kunnen worden (gedownload) zonder hulp van specifiek GIS-product/ brand-softwaregereedschap of wat dan ook.

Het verschil tussen het NSDI en het e-overheidsconcept (beide gebruiken het datadelenprincipe) betreft de data-inhoud (tekstueel/alfanumeriek versus ruimtelijk) en de relatie, want de NSDI-data zijn altijd geo-gerefereerd (verticale relatie).

NSDI-uitdagingen De moeilijkheidsgraad van de potentiële uitdagingen hangt af van de bestaande wetgeving, de data (kwaliteit, digitaal versus papier), maar ook van factoren zoals bewustwording bij de diverse ‘dataspelers’ van de noodzaak om data te delen, het politieke klimaat enzovoort. Meestal worden er drie uitdagingsgroepen gedefinieerd:

  • Data en data-integratie: juridische/institutionele onafhankelijkheid van de belanghebbenden, het datamodel, de object-geografische locatie als een logische relatie tussen de objecten (zgn. verticaal/geo-referentierelatie) en een gemeenschappelijk geodetisch netwerk;
  • (ICT-) Systemen en connectiviteit Interoperabiliteitsprobleem bij integratie van verschillende ICT-systemen;
  • Adequaat NSDI-beheermodel. Verschillende visies op beheer en management van NSDI bij dataspelers zijn bijvoorbeeld de vragen: wat zijn de kosten? Wat gaan we besparen? Hoe wordt het georganiseerd en of gemanaged? Wie zal het financieren versus wie zal ervan profiteren? Wat zijn de CSF’s voor een succesvolle implementatie?.

Maar er is ook nog een vierde belangrijke uitdaging: angst om data te delen. Dit is een sterke en verborgen (psychologische) angst (meestal bij de datahouders) om de eigendom van hun (!) data te verliezen. Die angst ontstaat als er een misverstand is over het begrip van het verschil tussen de data-uitwisseling (exchange) en het datadelen (sharing). Elimineren van deze angst heeft dus een strategische waarde.

Afbeelding 2 toont dit strategische verschil. Het datadelen is niet gebaseerd op overdracht van een kopie van de volledige dataset, maar op het creëren van de mogelijkheid kleine data-items beschikbaar te maken via een webservice. De verantwoordelijkheid en het eigendom blijven bij de rechthebbende dataeigenaar.

Afbeelding 2 – Lack of understanding of essential difference between data exchange vs data sharing.

Best mogelijke NSDI-aanpak

Conform internationale praktijken zal het NSDI-beheer (Governance) moeten worden opgebouwd gebaseerd op moderne businessprincipes, zoals: samenwerking, commitment, eigendomsgevoel, interne en externe inzet en strategische- en businessplanning. De EU INSPIRE Directive biedt hiervoor een perfect model. Daarin is een aantal criteria en richtlijnen gedefinieerd t.b.v. van een succesvolle NSDI-realisatie. We moeten ook rekeninghouden met de volgende aspecten zoals: leren hoe we data kunnen delen, samenwerken door de sterktes van deelnemende organisaties te combineren, gebruikmaken van open data en crowdsourcing en het in kaart brengen de eindgebruikerswensen.

Vijf stappen voor een NSDI-aanpak:

  • Data beschikbaar maken op het web;
  • Gestructureerde data (bijv. als shapefiles, i.p.v. imagescans);
  • Open dataformats;
  • URL’s om zaken te identificeren;
  • Linken van jouw data aan andere data.

Alle NSDI-diensten zijn gerealiseerd via webservices, zoals Discovery Services (CSW), View Map Services (WMS), Download Service (WFS, WCS).

NSDI-implementatie

De internationale ervaring leert dat voor de NSDI-services de volgende CSF’s van belang zijn:

  • Snelheid van de services;
  • Kwaliteit van de data;
  • Flexibel-aanpasbaar aan behoeften;
  • Goedkoop;
  • Doelmatig, geschiktheid;
  • Betrouwbaar, consistent (compleet).

Om succesvol te zijn met NSDI zijn de volgende hoofdstappen geïdentificeerd:

  • Beschikbaarheid van basisdatasets;
  • Internationale standaards;
  • Een nationaal platform;
  • Samenwerken met private partijen (PPP);
  • Leiderschap, bestuur en financiering;
  • Wetgeving, beleid en richtlijnen;
  • Kennis en capaciteit;
  • Communicatie en bewustwording.

Mogelijke routekaart

‘Alle wegen leiden naar Rome’, dus er zijn ook verschillende NSDI-ontwikkelingen en implementaties mogelijk. Enkele mogelijke hoofdstappen en wat details:

  • AS-IS-analyses van de huidige beginsituatie o.a.: institutionele opzet, wetgevingskader, beheermodel (taken, rollen, verantwoordelijkheden, financieringsmodellen en -stromen, organisatiestructuren, gebruikers, enz.). Technische aspecten (formaat van data, nauwkeurigheid(en), ICT-systemen, processen, enz.)
  • Ontwikkelen TO-BE-model o.a.: operationeel NSDI-model (mission, visie, doelen en strategieën, businessprocessen, standaarden, wetgevingsaanpassingen, ICT-systeemconcept, enz.)
  • Ontwikkelen van Beheermodel inclusief de rollen bij control, productie, bijhouden en het verspreiden van geo-ruimtelijke informatie, marketing, gegevensuitwisseling en financiële plannen/budgetten, strategieën en implementatieplannen.
  • Implementatie inclusief ontwikkelen van kennis en stafcapaciteit, veranderingsmanagement en communicatiestrategieën, bewustmakingsprogramma’s, technische specificaties, uitbestedingsprocedures, supervisie, monitoring, enz.

Zijn we er klaar voor?

De sleutelvraag is: welke meetbare resultaten en/ of besparingen kunnen worden geïdentificeerd? Dit is niet de makkelijkste vraag, want er zijn hoofdzakelijk indirecte resultaten en kostenbesparingen die meestal niet direct bij de datahouder zichtbaar zijn, maar wel bij de datagebruikers. Toch, op basis van de internationale ervaringen, zijn er wat indicaties, zie onderstaand tabel.

Tabel 1

Daarnaast er zijn veel indirecte resultaten en positieve gevolgen mogelijk, zoals verbetering van overheidsdienstverlenging en diversificatie van economie. Hoe dan ook bevestigen de internationale ervaringen het nut van het NSDI-concept en het motto: ‘Verzamel de ruimtelijke gegevens eenmalig, gebruik ze vele malen en bij veel toepassingen’. Maar zijn we er ook klaar voor?

Meer informatie

Dit artikel is gebaseerd op het Engelstalige paper The Development of NSDI – How to Start? The View on Number of Challenges and Solutions.

Afbeelding voor André Kwitowski

André Kwitowski

Volledige biografie