Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenOPENkaart

OPENkaart

Dinsdag 1 september 2020Afbeelding OPENkaart

Beste lezer, Harry Beck, de Engelse elektrotechnisch tekenaar bij de London Underground ontwierp in 1931 een vernieuwde Underground kaart [1]. Een revolutionair, fantasierijk en eenvoudig ontwerp dat aanvankelijk door de publiciteitsafdeling afgewezen werd omdat deze als te radicaal werd beschouwd. Echter na een proefdruk was het grote publiek in 1933 enthousiast en werd de kaart vanaf dat moment een groot succes.

In plaats van afstand en geografische nauwkeurigheid als basis te gebruiken, baseerde Beck zijn kaart op de schakelschema’s die hij tekende voor zijn dagelijkse werk; hij rekte het uitgestrekte Underground netwerk uit tot een fraai diagram van gekleurde, door elkaar lopende lijnen. Horizontale, verticale, onder een hoek van 45 graden staande lijnen en stations die per Underground- Line onderling op de zelfde afstand van elkaar liggen, zijn hét beeld van Beck’s ontwerp.

Inmiddels is zijn kaart een klassieker en zijn veel ontwerpers hem gevolgd, waardoor een groot aantal mondiale transportkaarten van metro- en treinsporen en autowegen (en soms geheel andere thema’s), zij het soms met lichte aanpassingen een identieke uitstraling en visualisatie geven. Het grote publiek kan hier prima mee overweg en is in beginsel, dankzij dit ontwerp, overal ter wereld in staat locatie en richting te bepalen en daarmee op de juiste plek van bestemming aan te komen. Open Kaart bespreekt ditmaal een wegenkaart, de ‘Snelwegkaart 2020’. Beck’s ontwerp is onmiskenbaar. Deze kaart is recentelijk door de ontwerper Sebas van den Brink vrijgeven en vanaf de zomer verkrijgbaar [2].

Wat wij ervan denken:

Jonna Bosch

De leukste datavisualisaties bieden een ander perspectief op de werkelijkheid. Deze schematische Snelwegkaart is daar een goed voorbeeld van. De eerste snelwegkaart uit 2018 heb ik dan ook meteen besteld en in het klaslokaal opgehangen. Nu maar snel vervangen door de 2020-versie, want wat een verschil!

De kaart is op veel punten sterk verbeterd: er is veel meer rust doordat de wegen nog sterker zijn geschematiseerd, de afslagen zijn subtiel aanwezig en de labels zijn eenduidiger. Daarnaast en bijna het belangrijkst: de topografie is nu goed zichtbaar. Mijn cursisten begrepen de kaart niet, met name hierdoor.

Bij een zo sterk geschematiseerde kaart is enig gevoel voor de topografische ligging onontbeerlijk. Dit is goed gelukt; Nederland is goed herkenbaar, ook in deze globale vormen. De plaatsnamen helpen hier ook bij, al dacht ik in eerste instantie dat het hier om extra belangrijke afslagen ging. Maar is het nodig om de provinciegrenzen en namen ook op te nemen? Aangezien deze zeer klein en licht zijn aangegeven maakt het de kaart nauwelijks drukker en geeft het bij extra bestudering toch meer houvast. Een prima toevoeging op deze manier.

Op naar de snelwegen zelf. Goed schematisch, recht of met één of twee bochten erin, een uitstekende keus. Op het beeldscherm is de kaart druk maar zijn de kleuren best goed, op mijn zelfgemaakte print is de kaart rustig maar zijn de kleuren lastig, vooral in het zuiden is er een groen/blauw probleem dat digitaal niet lijkt te bestaan. Als de gedrukte kaart vergelijkbaar of beter is dan de versie uit 2018, dan is het onderscheid in wegen prima. Waarom hebben sommige wegen een witte streep in het midden? Qua kleur lijkt het soms een regio aan te duiden (Hoogeveen, Heerlen). De kaart is een uit de hand gelopen hobby, schrijft de ontwerper. Ik kijk uit naar meer hobbyprojecten van deze kwaliteit!

Ad van der Meer

Gaaf, kan zó aan de muur. De strakke, Beckachtige, vormgeving is tijdloos mooi en een lust voor het oog. Van den Brink heeft de vormgeving erg goed toegepast, in een heldere kleurstelling, goede plaatsing van teksten en een rustige ondergrond. Een prachtige topologische samenvatting van het Nederlandse snelwegennet. De geografische vervorming hoort bij een Beck-product als dit, alleen Zeeland staat er nogal gebutst op – wat in deze provincie wellicht (opnieuw) op ergernis zal stuiten. Wat ik me afvraag is: voor wie de kaart is gemaakt? De vermelding van allerlei objecten en faciliteiten langs de autowegen suggereert dat het een praktisch hulpmiddel tijdens het autorijden is, maar dat kan ik me in tijden van autonavigatie toch niet goed voorstellen. Hij zou, in plaats van de traditionele wegenkaart-op-schaal, op een kantoor kunnen hangen waar men transporten plant. Maar of dat veel meerwaarde heeft, vraag ik me af. Als de kaart vooral ‘voor het mooi’ is gemaakt, dan voegen de additionele elementen niet veel toe. De kaart is al behoorlijk druk langs de weglijnen. Je hebt een grootformaat afdruk van de hele kaart nodig om hem nog goed te kunnen lezen.

Niet duidelijk is de selectie van de N-wegen. Dat een N-weg in het verlengde van een autoweg wordt afgebeeld (zoals de N65) is (topo)logisch. De legenda suggereert echter dat de ‘overige N-wegen’ ook op de kaart staan, maar dan mis ik er toch echt wel een aantal. En waarom is de N261 van Tilburg naar Waalwijk dan wel afgebeeld en de minstens zo belangrijke regionale N201 van Hilversum naar Haarlem niet?

Nooit geweten trouwens dat er een Vollenhoventunnel bij Zeist bestond. Ik ben daar altijd gewoon onder een breed viaduct doorgereden…

Tot slot zou ik nog één correctie willen suggereren: de Waalbrug bij Nijmegen leidt niet naar Duitsland maar naar … Nijmegen.

Beck’s originele Underground Map, 1931.

Paul van Diepen

Hier is een fraaie kaart ontworpen met een knipoog naar de Underground-kaart van Beck. Het voordeel van de metrokaarten in de stijl van Beck is dat je meteen een overzicht hebt over de verbindingen, reisroutemogelijkheden, overstappunten (hier knooppunten) en stations (hier afritten).

Overzicht bewaren in de Nederlandse wegennetstructuur is eigenlijk onbegonnen werk. In totaal zijn er 46 A-wegen onderscheiden. Naast deze wegen zijn er nog enkele N-verbindingen toegevoegd. Deze kaart heeft voor mij dan ook meer een artistieke waarde dan dat je er daadwerkelijk je reizen op gaat plannen. De kaart is zeer compleet. Zelfs de A38 bij Ridderkerk staat er op. Deze is in het terrein niet zichtbaar op de bewegwijzering maar alleen op de hectometerpaaltjes. Verder zijn er enkele belangrijke N-wegen toegevoegd waarvan sommige in een dunne grijze lijn zijn weergegeven. Deze interfereren met de gestippelde provinciegrenzen. Die zou ik daarom weggelaten hebben.

De kleurkeuze van de verschillende wegen schept op sommige plekken wat verwarring. Je wilt bij een knooppunt de kleur van de weg met hetzelfde wegnummer goed kunnen blijven volgen, dus het onderscheid moet dan duidelijk zijn. Zo is er in Brabant te weinig onderscheid tussen de blauwe A2, A58 en A65, en de donkere tinten van de A27, de A50 en de A59. Ook de A28 en A37 bij Hoogeveen, de A7 en A8 bij Zaandam en de A9 en A22 bij Velsen hebben dezelfde kleurtinten.

De wijze om de wegen in het 45 gradengrid te passen is vaak goed gekozen maar in een enkel geval is het wat doorgeschoten. Zo heeft de A17 in West Brabant één richting en een scherpe hoek gekregen die deze in werkelijkheid niet heeft.

Tot slot zou ik de N325 bij Nijmegen nog even doortrekken naar de Duitse grens, dat is elders ook zo gedaan. Ondanks deze opmerkingen heb ik erg genoten van deze kaart!

Referenties

Auteurs

Peter Weenink ,
Jonna Bosch ,
Ad van der Meer ,
Paul van Diepen

Gesponsorde berichten