Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenOPENkaart

OPENkaart

Donderdag 1 oktober 2020Afbeelding OPENkaart

Beste lezer, Om de afgesproken klimaatdoelstellingen te behalen ontkomen we in Nederland (en mondiaal) niet aan een grootschalige energietransitie. Mijlpalen zijn er: in 2021: gemeentelijke warmteplannen, in 2030: CO₂-reductie met 50% en in 2050: CO₂-reductie met 95%. Met grootschalige haalbare plannen en diverse tussenstappen zullen het rijk, provincies, gemeenten, overige gebruikersgroepen en burgers zich moeten inzetten om deze doelen te bereiken. Diverse landelijke organisaties zijn inmiddels bezig met het ontwikkelen van programma’s. Zo ook het landelijke Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES) [2]. Een dertigtal energieregio’s geven in hun RES [1] hun eigen keuzes aan hoe de doelstellingen, zo nodig lokaal, te kunnen gaan realiseren. Voor deze editie toont Open Kaart bij RES een ‘fraaie’ kaart [3] van één van de dertig regio’s. Mijn eerste indruk geef ik niet prijs maar ik verzeker u dat ik het met de onderstaande ‘beoordelaars’ grondig eens ben!

Wat wij ervan denken:

Ronald Bokhove

Je zou het door corona bijna vergeten, maar Nederland heeft in de energietransitie nog een uitdaging van formaat. We liggen achter in Europa, ofwel werk aan de winkel. De kaart [3] laat het aanbod van de regio Amersfoort zien. Mooi dat je de locatie uit het bijschrift kunt opmaken, want de kaart geeft de doorsnee gebruiker weinig houvast. Waarom geen teksten geplaatst? De gemeentegrenzen geven experts misschien wat grip, maar had dan ook de namen weergegeven. Als ondergrond zijn de blauwtinten ruim vertegenwoordigd, het contrast tussen water en het veenweidelandschap had groter gekund. Probeer de Eem maar eens te volgen op zijn weg van Amersfoort naar het Randmeer. Het helpt ook niet dat deze samenvalt met de gemeentegrens van Eemnes en Bunschoten.

Stedelijk gebied in wit weergeven, je moet maar durven. Rood is associatiever, maar dat is al vergeven aan zonne-energie op het dak. Wat wil de maker van de kaart ons eigenlijk meegeven? Dat geluidsschermen zich prima lenen als leverancier van zonne-energie en dat dit ook geldt voor overkapte parkeerterreinen en bedrijfsdaken. Zou die rechtsboven vermelde 185 ha het totaaloppervlak zijn voor deze regio? Nee, het gaat hier om zonnevelden: stukken grond dus waar zonnepanelen op geplaatst worden. In de kaart zie je die niet terug, misschien is het onderzoek naar geschikte plaatsen nog gaande of zijn de locaties zo klein en versnipperd dat karteren ondoenlijk is. Windmolens komen langs de A12 en in het bos van de Utrechtse Heuvelrug. Dat laatste klinkt onwaarschijnlijk, maar het is defensieterrein dus weinig omwonenden die bezwaar zullen maken. Heeft Stedin de kaart gesponsord? Nee, al die energie moet weer terug in het net en dan moet de afstand tot de onderstations niet te groot zijn.

Harry Bronkhorst

Deze kaart hoort natuurlijk bij een beleidsstuk maar zonder de bijbehorende tekst en inzichten is het in eerste instantie behoorlijk lastig om je weg te vinden. Hier of daar een label zou geen overbodige luxe zijn. De legenda geeft enigszins hulp, witte gebieden zijn stedelijke gebieden. Ik ben echter ter plaatse niet bekend en heb OpenStreetMap geraadpleegd. Een snelle blik leert ons dat men blijkbaar zo rond 2030, de woonkernen Leusden en Woudenberg wil prijsgeven aan het open landschap van de Gelderse vallei. In ieder geval staan ze niet meer op de kaart vermeld. Een loffelijk streven in het kader van de energietransitie; er is nog tien jaar de tijd. Daarentegen vind ik het persoonlijk erg jammer dat men in Utrecht in de weinige bosgebieden die Nederland nog rijk is, een windmolencluster wil plaatsen. Doodzonde natuurlijk.

De legenda: op zich is de logische keuze gemaakt om voor het onderwerp, namelijk de weergave van de beleidsvoornemens wat fellere kleuren te kiezen en voor de bestaande situatie wat rustiger achtergrondtinten. Zelf had ik de steden wel een kleur of tint gegeven en niet wit gelaten. Wat meer infrastructuur toevoegen zou ook geen kwaad kunnen, de bedenkers van deze kaart hebben te weinig rekening gehouden met een goede communicatie met het brede publiek. Ook lijken de molen- en zonnepaneelicoontjes er later bijgeplakt te zijn. Verder op de legenda: de snelwegen en spoorlijnen staan als infra vermeld. Met als gevolg dat bij het toevoegen van de spoorlijnlaag, een industriespoortje van Amersfoort naar het inmiddels in 2030 opgeheven Leusden wel heel prominent staat aangegeven. Bij de blauwe kleur staat vreemd genoeg ‘Randmeer’ aangegeven. ‘Water’ was beter geweest, er staan ook rivieren met hetzelfde blauw afgebeeld.

Merkwaardig is ook dat de tussenstations van Stedin, hoogspanningsstations neem ik aan, een prominente aanduiding hebben gekregen. Mogelijk zal dat te maken hebben met de inhoud van het beleidsstuk. Helaas, zonder toelichting heb je er weinig aan. De indruk die de kaart achterlaat is dat deze best zal voldoen als bijlage bij een praatstuk maar niet als communicatiemiddel met een breder publiek. Daarvoor is het te slordig uitgevoerd. Het lijkt meer op een vertaling van de uitkomst van een proces, van schetssessies voor publicatie opgeleukt met icoontjes. Je komt ze wel vaker tegen bij planologen en andere beleidsmakers. Tevens vrees ik, wanneer hier beleid uit voortkomt, dat de begrenzingen vanuit zo’n schets gewoon worden opgeschaald, met behoud van onnauwkeurigheid. Een verschijnsel dat binnen mijn vakgebied, de ruilverkaveling vaker voorkomt.

Jonna Bosch

Hmm, er gaat nogal wat in de basis mis in deze kaart. Heeft men een flitsend plaatje aan een grafisch ontwerper gevraagd? Kartografie is een vak! Wat opbouwende kritiek. Wat is de doelgroep, voor wie is de kaart? Deze kaart is niet bruikbaar voor de gemiddelde burger, alleen al door het ontbreken van enige topografische duiding. Regio Amersfoort is te globaal. Een aantal plaatsnamen maakt de kaart al meteen bruikbaarder. De doelgroep zal verder wel weten wat ‘het bod’ en zon-pv is.

Er staan dikke zwarte lijnen op, wat betekenen die? De legenda (gebruik goed Nederlands, wat is ‘energie-opwek’?) toont een zwart omlijnd vlakje voor ‘stedelijk gebied’, maar ik vermoed dat dit niet verwijst naar deze lijnen maar naar de witte vlekken op de kaart. De zwarte lijnen verstoren het thema, zeker waar deze de snelwegen volgen. Zijn deze lijnen belangrijker dan de geluidsschermen? De geluidsschermen komen sowieso niet zo duidelijk naar voren, dat is inherent aan de kleurkeuze. De snelweg is geel, en de geluidsschermen zijn oranje. Op zich leuk gekozen, maar aangezien snelwegen op kaarten al vaak omlijnd zijn, en in deze regio bijna overal geluidsschermen aanwezig zijn, valt op de kaart het idee van zonne-energie in geluidsschermen niet op. De verwijzing linksboven helpt daar niet bij, met name omdat deze met zwarte lijn en bolletje vast zit aan de zwarte lijn in plaats van het geluidsscherm. Plaats dit op een andere locatie, als het al nodig is, want er is ook een legenda. Hoe zou het beter kunnen? Zorg dat het thema als eerste zichtbaar is, dus die zwarte lijnen kunnen dun en naar de achtergrond. Dit geldt ook voor het spoor en de onderstations. Zet met lichtgrijs enkele plaatsnamen op kaart. Waarschijnlijk is de kaart dan al beter leesbaar en te begrijpen.

Referenties

Ronald Bokhove ,
Harry Bronkhorst ,
Jonna Bosch