Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenProgramma Totaal Driedimensionaal
Een digital twin zonder betrouwbare 3D-objectenregistratie is ook maar een mening!

Programma Totaal Driedimensionaal

Vrijdag 17 december 2021Afbeelding Programma Totaal Driedimensionaal

De gemeenten Den Haag, Amsterdam en Rotterdam werken samen met de VNG in het programma Totaal Driedimensionaal (T3D). In dit innovatieprogramma verkennen en bouwen we aan praktische oplossingen voor het volledig in 3D inwinnen, registreren en gebruiken van basisgegevens over de fysieke leefomgeving voor gebruik in onder andere Digital Twins (zie figuur 1).  

Waarom totaal driedimensionaal?

Het enthousiasme waarmee Digital Twin toepassingen worden omarmd als wondermiddel voor ingewikkelde ruimtelij ke vraagstukken, zoals energietransitie en woningbouwopgaven is groot. Tot zover geen probleem, tenzij de aandacht voor kant-en-klare oplossingen de ‘blinde vlek’ wordt voor het belang van betrouwbare 3D-basisgegevens, en de risico’s voor de kwaliteit en acceptatie van Digital Twin toepassingen.

Een Digital Twin van de fysieke leefomgeving steunt in belangrijke mate op een actueel en betrouwbaar 3D-informatiemodel (gegevensfundament) van die omgeving. Op dit moment wordt dat gegevensfundament (de huidige geo-basisregistraties) nog in 2D bij gehouden. Voor het gebruik in een Digital Twin moet een bronhouder een extra 3D-registratie ‘optuigen’, als afgeleide van de wettelijke 2D-registraties. Twee registraties bij houden is natuurlijk niet efficiënt en leidt tot extra werk en extra investeringen. Daarnaast ontstaan onvermijdelijk verschillen in actualiteit tussen de basisregistratie en het afgeleide 3D-model. Bij voorbeeld tussen de 2D-registratie van een ‘gebouw’ in de BAG en de BGT en het afgeleide 3D-model van dat gebouw in de 3D-objectenregistratie. Wat is dan de (juridische) werkelijkheid, en wat zegt dit over de analyses en besluitvorming op basis van een Digital Twin?

Figuur 1. Het programma in fasen. (Bron: Kernteam Totaal Driedimensionaal)

‘zowel een 2d- als een 3d objectenregistratie bijhouden is niet efficiënt’

Figuur 2. 3D (informatieverlies) in de keten. (Bron: Subsidieaanvraag Totaal Driedimensionaal)

Gemeenten ontvangen daarbij als partij in de ontwerp- en planningsketen van de fysieke leefomgeving steeds vaker ‘informatierijke’ 3D-modellen van architecten en initiatiefnemers. Echter, 3D past nog niet in de basisregistraties, dus er zit voor de gemeente niets anders op dan de gegevens uit deze bestanden simpelweg ‘plat te slaan’. Verderop in de keten zien we dat de gemeente als gebruiker van Digital Twins de platgeslagen data weer verrijkt naar een 3D-model (zie figuur 2). Dat klinkt als dubbel werk, en dat is het ook.

Gemeenten hebben dus zowel in de rol van bronhouders van basisregistraties als van gebruiker van Digital Twins, belang bij een betrouwbare en kostenefficiënt bij te houden 3D-objectenregistratie. Voor gemeenten Den Haag, Rotterdam en Amsterdam aanleiding om zich samen met de VNG te organiseren in het Programma Totaal Driedimensionaal, en samen op zoek te gaan naar praktische, werkende oplossingen voor het bij houden en gebruiken van een 3D-objectenregistratie.

Figuur 3. Inwinning binnenkant gebouwen. (BIM –LiDAR). (Bron: gemeente Den Haag)

Waar staan we?

In fase 2 van T3D bouwen de drie gemeenten en de VNG gezamenlijk aan een proefopstelling. Het hart van deze proefopstelling wordt gevormd door een 3D-objectenregistratie. Voor het bepalen van de inhoud van de 3D-objectenregistratie zij n de objecten uit het in juni vastgestelde conceptuele model van de toekomstige Samenhangende Objecten Registratie (SOR) leidend1. We vullen dit aan met specifieke informatiebehoefte voor onze use cases. De 3D-beschrij ving vindt plaats conform het CityGML-informatiemodel.

Rond de 3D-objectenregistratie zij n vervolgens drie praktijkbeproevingen (of use cases) ingericht:

  • Den Haag: 3D-inwinning gegevens over (binnenkant) gebouwen voor WOZ en Handhaving
  • Rotterdam: 3D-watermanagement op basis van een ‘3D BGT’ en relevante objecten
  • Amsterdam: 3D-vergunningverlening

Binnen elke use case wordt de volledige keten van inwinnen, registreren en gebruik van 3D-gegevens in de 3D-objectenregistratie onderzocht en uitgewerkt.

Figuur 4. Inwinnen 3D-BGT voor wateranalyse. (Bron: gemeente Rott erdam)

Den Haag ontwikkelt oplossingen voor het geautomatiseerd verzamelen van actuele gegevens over bouwlagen en gebouwzoneringen in een gebouw, op basis van mobiele LiDAR ingewonnen data of BIM-bestanden. Onder andere voor gebruik in het WOZ-proces en de uitvoering van handhaving en toezicht (zie figuur 3).

Rotterdam realiseert een oplossing voor het geautomatiseerd bij houden van een 3D-BGT uit bij voorbeeld puntenwolken op basis waarvan voorspellingen over wateroverlast in een wij k of een buurt kunnen worden uitgevoerd en in 3D gevisualiseerd (zie figuur 4). En Amsterdam bouwt een oplossing waarbij burgers zelf een bouwplan in 3D intekenen of aanleveren in een vergunningcheck- website. Deze gegevens kunnen direct worden gebruikt voor het vergunningverleningsproces en tevens kan de 3D-objectenregistratie automatisch worden bij gewerkt (zie figuur 5 ). Overigens is ook bij automatisering altijd sprake van een eindcontrole door een ambtenaar. Er is veel tij d ingeruimd voor het toetsen, beproeven en valideren van oplossingsrichtingen met andere gemeenten en landelijke ketenpartij en. Op die manier houden we ‘het oog op de bal’ en sturen we op praktische, haalbare (en schaalbare) oplossingen.

‘voor gemeenten zit er niets anders op dan 3d-gegevens simpelweg weer plat te slaan’

Figuur 5. Use case vergunningverlening. (Bron: gemeente Amsterdam)

Wat leveren we op?

De proefopstelling is in de loop van volgend jaar beschikbaar als demonstratieomgeving. 2022 gebruiken we verder om onderdelen van de proefopstelling in productie te nemen bij de deelnemende gemeenten. Dat levert nog meer praktische tips en handvatten op. Deze verzamelen we in een ‘toolkit T3D’.

T3D draagt op een hele praktische wij ze bij aan de ontwikkeling van standaarden en landelijke richtlijnen voor de 3D-informatieketen. Wij verwachten dat onze resultaten het duurzaam werken met 3D-geo-informatie op landelijke schaal versnelt. Een Digital Twin bouw je namelijk op een betrouwbaar en beheersbaar gegevensfundament!

Bronvermelding

DiS Geo: Eisen aan model samenhangende objectenregistratie, juni 2021, bit.ly/eisenmodelSOR

Auteurs

Afbeelding voor Gerlof de Haan

Gerlof de Haan

is programmaleider Spoor Samenhang, verbreding en borging T3D namens VNG.

Reacties

    Plaats een reactie

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.