Ga door naar hoofdcontent
ArtikelenVan ‘Utrecht begint hier’ tot Museumwagen Geometerpfad
Eigentijdse Landmeethistorie

Van ‘Utrecht begint hier’ tot Museumwagen Geometerpfad

Maandag 1 juni 2020Afbeelding Van ‘Utrecht begint hier’ tot Museumwagen Geometerpfad

De landmeethistorie is springlevend. Dat zou deze maanden in Duitsland en Nederland het geval zijn geweest. Tot de uitbraak van het coronavirus kwam. Trok in 2019 de Haagse tentoonstelling Vanaf het hoogste punt: Landmeten in Mesdag tijd met erbij de vermelde medewerking van de stichting De Hollandse Cirkel al geen 70.000 bezoekers?

Afbeelding 1 en 2 – Bij De Hollandse Cirkel kreeg prof. ir. Henri Aalders van voorzitter dr. ir. Roel Nicolai veilig met de elleboog een boekenbon voor decennia vrijwilligerswerk aan het project ‘Meesters van weleer’. (Foto’s: Adri den Boer, 11 maart 2020).
Afbeelding 1 en 2 – Bij De Hollandse Cirkel kreeg prof. ir. Henri Aalders van voorzitter dr. ir. Roel Nicolai veilig met de elleboog een boekenbon voor decennia vrijwilligerswerk aan het project ‘Meesters van weleer’. (Foto’s: Adri den Boer, 11 maart 2020).

Had deze stichting De Hollandse Cirkel (1998) op 11 maart 2020 niet nog net een Donateursdag met 44 aanwezigen in Rijksmuseum Boerhaave met lezingen van recent gepromoveerde donateurs? (Huib Ekkelenkamp en Roel Nicolai). Voor het verslag zie [1]. Hier en nu is wel vermeldenswaard dat prof. ir. Henri Aalders van voorzitter dr. ir. Roel Nicolai veilig met de elleboog een boekenbon kreeg voor decennia vrijwilligerswerk aan het project ‘Meesters van weleer’.

Afbeelding 3 – Uit: ‘Utrecht begint hier’. (Foto: Harry Uitermark).

‘Utrecht begint hier’

Van harte is de nieuwe tentoonstelling ‘Utrecht begint hier’ van Het Utrechts Archief aan de Hamburgerstraat aanbevolen. Immers voor een periode van 5 jaar (!) leende het Kadaster Bedrijfsmuseum heel wat uit voor twee vitrines over: ‘Hoe maakte je vroeger kaarten?’. Ze zijn te zien in zaal 2 met ‘Utrecht groeit door’. Op 4 oktober 2019 werd de volledig vernieuwde expositie van Het Utrechts Archief daar geopend. In ‘Utrecht begint hier’, kunnen bezoekers en bewoners in vier tentoonstellingszalen kennismaken met 2000 jaar Utrechtse geschiedenis.

De wandtekst bij ‘Utrecht groeit door’: ‘Met een meetketting (1) en meetpennen (2) of met een meetband (3) neem je de maten. Hoeken bepaal je met een equerre (4) of met een pantometer (5). Met een theodoliet (6) gaat dat nog beter. In 1885 is het net van de Rijksdriehoeksmeting opgezet, een landelijk netwerk van coördinaatpunten voor plaatsbepaling. Kerktorens zijn de hoekpunten. Daarop staan helioptropen of zonnespiegels (7) zodat het zonlicht door een ‘helio-tropist’ naar het meetstation gespiegeld kan worden.’ ‘In 1795 beginnen landmeters met de eerste kadastrale kaarten om de eigendomsrechten van onroerend goed vast te leggen. Pas in 1811 gaan ze met hetzelfde maatsysteem werken, de meter. Alle percelen worden opgemeten. In het veld kan al op een planchet (8) met een vizierlineaal (9) een veldwerk (10) worden gemaakt. In zijn kantoor werkt de landmeter zijn ‘veldwerken’ uit tot minuutplans (11).’

Ludger Smit had in het blad Oud Utrecht van februari toch commentaar op de expositie: ‘Maar er is geen origineel archiefstuk te zien, dus waarom zo donker? Mijn opmerking over het ontbreken van originele archiefstukken raakt aan een groot gemis van ‘Utrecht begint hier’. Ik heb ze namelijk gemist, de echte kaarten, foto’s, oorkonden, tekeningen en boeken. Die enorme rijkdom aan historische bronnen wordt wel genoemd, maar niet getoond. En dat is best mogelijk, als je maar de juiste klimaat- en lichttechnische maatregelen neemt.’

Geometerpfad

Afbeelding 4 – Museumwagen half ingericht… (Foto: Alois Nienhaus).

In Duitsland lijkt het vak geodesie meer toekomst én meer verleden te hebben dan elders. Ook in dit tijdschrift is herhaaldelijk aan de orde geweest dat de Westfaalse Interessengemeinschaft Geometerpfad [2] e.V. (2016) pal achter Aalten en Winterwijk, maar in Duitsland, naar een museumruimte streefde. Eind november 2019 is als alternatief een ‘Mobiles Museum – Landvermessung früher und heute’ gepresenteerd. Het werd dus een aanhang-museumwagen met vooral banken als sponsors. Afgelopen winter werd de wagen museaal, deels ingericht. Alois Nienhaus van de Interessengemeinschaft op Koningsdag: “Ein Termin für die öffentliche Vorstellung des Wagens liegt noch nicht fest. Es wird auch derzeit wegen der Gesundheitsgefährdung durch Coronavirus nicht an dem Wagen gearbeitet. In dem Geometer-Museumswagen sollen auch Karten ausgestellt werden mit Informationen zu den Trigonometrischen Punkten 1. Ordnung in Oldenzaal, Winterswijk und Hettenheuvel (Niederlande, – Grenzgebiet zu Kreis Borken), die in den Jahren 1889 – 1892 als Anschlußpunkte für das Preußische Dreiecksnetz angemessen wurden.”

In Geo-Info 2018-3 stond een bijdrage ‘Geo- Informatie timmert in Westfalen (D) aan de weg’. Slechts een van de onderwerpen daarin was het Geometerpfad. Ook was er weer aandacht voor het Vermessungs-technisches Museum in Dortmund van 1985 (Schausammlung des Förderkreises Vermessungstechnisches Museum e. V. uit 1975). Een excursie naar dat vakmuseum was ook al verslagen in Geo-Info 2011-9 en de coronasluiting daarvan zal ook maar tijdelijk zijn….

Afbeelding 5 – …en met nog toe te voegen kaart! (Foto: Alois Nienhaus).

Referenties

Meer informatie

Auteurs

Afbeelding voor Adri den Boer

Adri den Boer

Volledige biografie