Ga door naar hoofdcontent
BlogsCorona in kaart

Corona in kaart

Dinsdag 1 september 2020Afbeelding Corona in kaart

Alles blijft

Alles gaat voorbij

Alles blijft voorbijgaan

Aldus de dichter Jules Deelder. Wie ver genoeg uitzoomt ziet de continuïteit van hetzelfde. Op microniveau daarentegen zijn onophoudelijk veranderingen en ontwikkelingen aan te wijzen. Men kan zich daarover verbazen, ze negeren, erin berusten – of toch in elk geval zich ermee bezighouden. Laten we dat laatste eens doen.

Sinds eind 2019 houdt een ziekte de wereld op ongekende wijze in haar greep. De vaststelling op zichzelf is ook alweer pijlsnel een cliché geworden. Met de maatregelen en consequenties worden honderden miljoenen mensen dagelijks geconfronteerd, en de gevolgen daarvan – of wij nu willen of niet – zijn niet te negeren. Om in het veelkleurige, veelstemmige koor van reacties mijn stem te laten horen, heb ik iets langer gekeken naar datgene wat mij in deze context opvalt: het gebruik van kaarten. Voor wie zich daar nog niet van bewust was, corona en kaarten gaan hand in hand, op zeer in het oog springende wijze.

De redenen daarvoor liggen voor de hand. De ziekte is bijzonder besmettelijk en verspreidt zich dus razendsnel. Wat waarschijnlijk op een markt in China begon, beheerste binnen enkele weken het wereldnieuws; de gevolgen voor mens en maatschappij zijn van een niet eerder vertoonde schaal en omvang. Het is in ieders belang om ver van het virus vandaan te blijven en dus te weten hoe het te vermijden. Door de mate en het tempo van verspreiding op een kaart af te beelden, kunnen al heel eenvoudige voorzorgsmaatregelen worden genomen, namelijk: uit de buurt blijven van risicogebieden die op die kaart te zien zijn.

Nog een reden om coronakaarten goed te bestuderen is, dat ze ook iets vertellen over de manier waaróp het virus zich verspreidt. Waarom zijn in ons land de provincies Noord-Brabant en Limburg naar verhouding harder getroffen door corona? Omdat dáár door meer mensen carnaval wordt gevierd dan elders in Nederland. Waarom zijn er relatief veel slachtoffers in de biblebelt? Omdat de mensen daar op zondag in de kerk vol overgave samen psalmen zingen. Gezellig brallen met carnaval, samen zingen: het blijken ideale omstandigheden voor het virus om over te slaan. Deze regionale spreiding en ontwikkeling, die zonneklaar blijken na bestudering van de kartografische weergave van de feiten, dragen waardevolle bouwstenen aan voor de analyse van de ziekte. En dus voor de bestrijding, althans de beheersing ervan.

Ten derde: mensen zijn nu eenmaal dol op vergelijken. Door de verspreiding van het coronavirus te bekijken op kaarten van verschillende landen en regio’s, en deze naast elkaar te leggen, kunnen conclusies worden getrokken over de kwaliteit van de gevolgde aanpak bij de bestrijding van het virus. In Zweden bijvoorbeeld zijn de coronamaatregelen heel anders dan in Nederland. En in Brazilië ook. En dan blijkt dat bij vergelijking van de gegevens, kaarten hun ‘verhaal’ makkelijker vertellen dan lijngrafieken, staafdiagrammen en tabellen met cijfers en getallen.

De ziekte op zichzelf en alle gevolgen van dien zijn ernstig genoeg. In alle opzichten is het virus iets van de buitencategorie, zelfs kartografisch dus. Ik houd het voor mogelijk dat zich zelden of nooit een fenomeen heeft voorgedaan, dat zó wereldwijd zóveel mensen aanging, en waarvan de analyse zó’n sterke kartografische component had. Om één voorbeeld te geven: voor de actuele stand van zaken aangaande de wereldwijde verspreiding van het virus verwijst ook het Nederlandse RIVM naar het dashboard, dat wordt bijgehouden door de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore. Centraal daarin zien we … juist ja: een royaal formaat wereldkaart [1].

Als de ziekte achter ons ligt verschijnt ongetwijfeld een corona-atlas. De ziekte is iets afschuwelijks, en de preventieve maatregelen ter bestrijding zijn dat ook, maar op die atlas kan ik mij zeer verheugen. Wie een indruk wil verkrijgen van de duizelingwekkende hoeveelheid coronakaartvarianten raad ik aan om met een paar kernbegrippen te googelen en de inmiddels ontelbare afbeeldingen te bekijken. Dan zie je ook mooi hoe heel globale coronawereldkaarten en kaarten van heel specifieke regio’s naast elkaar bestaan, en beide dezelfde impliciete zeggingskracht bevestigen, van een verhaal dat wordt verteld door middel van kaarten.

En laat je dan niet afleiden door producten waarmee alerte ondernemers op de situatie inspelen, namelijk de eveneens nu al onafzienbare vloed aan kaarten die je aan een coronapatiënt kunt sturen, om hem of haar beterschap te wensen.

Referentie

Afbeelding voor Reinder Storm

Reinder Storm

Conservator Kartografie, Geografie en Reizen bij het Allard Pierson, de Collecties van de Universiteit van Amsterdam

Volledige biografie