Ga door naar hoofdcontent
BlogsHet verhaal van kaarten

Het verhaal van kaarten

Dinsdag 29 maart 2022Afbeelding Het verhaal van kaarten

Hoe zei de bekendste fysisch geograaf van Nederland het ook alweer? “Wetenschap is de titanische poging van het menselijke intellect zich uit zijn kosmische isolement te verlossen door te begrijpen.” Ik ben geneigd deze definitie ook van toepassing te verklaren op de kartografie. Al vele eeuwen lang probeert de mens greep te krijgen op de wereld om zich heen. En dat gebeurt onder meer door deze in kaart te brengen. De resultaten daarvan vormen een universum op zichzelf, onoverzienbaar in volume, verbluffend vanwege technisch vernuft, duizelingwekkend in variatie wat betreft kleur, formaat, thematiek en details.

Ik ben mij hier des te meer van bewust geworden in aanloop naar de viering van het 150-jarig bestaan van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in 2023. Sinds het eind van de 19e eeuw namelijk, heeft het KNAG een formidabele collectie kaarten, atlassen, boeken en andere aardrijkskundig gerelateerde documenten in bruikleen gegeven aan de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. Momenteel maakt deze KNAG-verzameling deel uit van de erfgoedcollecties van de UvA, die zijn ondergebracht bij het Allard Pierson aan de Amsterdamse Oude Turfmarkt. In de loop van meer dan honderd jaar is deze collectie enorm uitgedijd. Met het jubileum als aanleiding en de schitterende collectie als uitgangspunt, ligt het voor de hand om een tentoonstelling te gaan voorbereiden op de A-locatie in onze hoofdstad, waar het Allard Pierson is gevestigd.

Ter voorbereiding hierop wordt uiteraard het nodige in stelling gebracht. Materiaal, een aanleiding en een plek zijn op zichzelf mooi meegenomen – maar een tentoonstelling is daarmee nog geen feit. Wat leidend moet zijn is een verhaal. Een verhaal dat bezoekers meeneemt door tentoonstellingszalen, een verhaal dat prikkelt, tot nadenken stemt, verbluft, amuseert, verrast en nieuwe inzichten verschaft. Zo’n verhaal bedenk je samen met collega’s en andere betrokkenen, en daarbij wordt uiteraard ook rekening gehouden met historische en actuele ontwikkelingen in de samenleving. De originele bronnen vormen het uitgangspunt.

Een indrukwekkende plattegrond van de stad Batavia bijvoorbeeld, uit de tweede helft van de 19e eeuw, met daarop stadsdelen met namen als Rijswijk, Noordwijk, Weltevreden en Meester Cornelis, is een sleutelstuk. Het getuigt in meer dan één opzicht van een manier van denken en doen waar we inmiddels anders tegenaan zijn gaan kijken. Het is niet zozeer de bedoeling om daarover een oordeel te vellen, wel om te laten zien wat er geweest is, hoe dit heeft kunnen ontstaan en wat er sindsdien is gebeurd. De kaart is daarbij een scharnierpunt. En het bijzondere is de zeggingskracht van de verzamelde gegevens, die zijn vastgelegd in beeld. Het beeld spreekt onmiddellijk aan: het intrigeert, roept vragen op en biedt aanknopingspunten voor herkenning. En tegelijkertijd: het beeld bekoort. Door vormen, kleuren, lettertypen en symbolen.

Door het kaartmateriaal van het KNAG in het kader van een jubileumtentoonstelling te laten zien, bieden we achtergrond en context. Natuurlijk streven we ook naar het verschaffen van inspiratie, culturele ontspanning en plezier. Misschien is het wat al te hoogdravend om onze bezoekers uit hun ‘kosmische isolement’ te willen verlossen: ons doel is wel om ze een deel van onze geschiedenis beter te laten begrijpen. En dat dan aan de hand van atlassen en kaarten, waarmee een verhaal te vertellen is dat op geen andere wijze verteld kan worden. De lezers van Geo-Info weten dat allang. Het zal een eer en genoegen zijn, om dit verhaal ook buiten die vertrouwde kring bekend te maken.

Auteur

Afbeelding voor Reinder Storm

Reinder Storm

Conservator Kartografie, Geografie en Reizen bij het Allard Pierson, de Collecties van de Universiteit van Amsterdam

Volledige biografie

Gesponsorde berichten