Ga door naar hoofdcontent
LiteratuurHistorische stadsatlas NL

Historische stadsatlas NL

Categorie
Datum17/12/2021
Auteurs
Afbeelding voor Historische stadsatlas NL

Na eNa een populaire inleiding volgt de doelstelling, namelijk aan te geven: ‘waar komt de ongekende stedelijke expansie vandaan, en hoe ging het verder met de steden?’ Daar wordt niet echt een antwoord op gegeven, maar de auteurs, die zichzelf de ‘kaartmannetjes’ noemen, hebben dankzij hun goede kennis van de Nederlandse archieven een keur aan illustraties verzameld over de verstedelijking van ons land. Die brengen ze in vijf hoofdstukken: 1. De opkomst van de steden (tot 1500), 2. Bloei en welvaart (1500-1700), 3. Stagnatie
en terugval (1700-1850), 4. Bedrijvige steden (1850-1945) en 5. De moderne stad (1945-nu).

De behandeling van het materiaal gaat in die 5 hoofdstukken in de vorm van spreads, steeds twee bladzijden tegenover elkaar waarop een bepaald, in die periode passend thema aan de orde komt. Op die manier behoeft men geen lang samenhangend verhaal te schrijven. Bij elk van die hoofdstukken hoort ook een serie stadsportretten (1. de oudste steden, 2. de oude steden, 3. de grootste steden en de vestingsteden, 4. industriesteden en 5. jonge steden). Die stadsportretten bestaan uit in totaal 113 verkleinde stadsplattegronden met een vrij willekeurig commentaar, zonder dat je de vermelde bijzonderheden op de kaartjes kunt traceren. “Workum is de stad van Jopie Huisman”, “Bij Steenwijk lagen stenen genoeg in de omgeving. Daaraan schijnt de stad haar naam te danken te hebben”.

Grensgebied van Gelre en Overijssel met stadsvignetten van Deventer, Elburg, Hattem, Kampen en Zwolle.

Voor alle 75 spreads waarin de 5 hoofdstukken verdeeld zijn, zijn zeer relevante thema’s gekozen, en de vele illustraties daarbij (gemiddeld meer dan 3 per spread!) zijn knap gekozen. De illustraties zijn goed afgedrukt op het glanzende papier. De schutbladen geven plattegronden van de twee grootste steden: Utrecht t/m de 16e eeuw en Amsterdam daarna. Het boek bevat een register met de namen der behandelde steden, een verantwoording van de illustraties (zonder archief- of bibliotheeknummers) en een goed bijgewerkt literatuuroverzicht.

Naast al die positieve punten zijn er twee grote bezwaren tegen deze uitgave in te brengen. In de eerste plaats zijn vooral de plattegronden in de series stadsportretten te klein afgebeeld – je kunt er vaak nauwelijks het stratenpatroon op aflezen, laat staan de teksten op de kaarten lezen, en dus zijn ook de in de bijgaande teksten vermelde bijzonderheden niet op de kaartjes te traceren. Oude kaarten lenen zich goed om op ontdekkingstocht te gaan, straten te herkennen uit het huidige stadsbeeld, maar dat lukt op deze postzegel-plattegronden niet. Het duidt niet op veel affiniteit met het onderwerp. Immers, als je (zo veel) illustraties opneemt, moet je er ook wat mee doen.

Voormalige Zuid-Hollandse Waard met links Dordrecht en rechts Geertruidenberg
Kaart van de visserij op de Maas met Delfshaven.

Van veel steden zijn twee of meer plattegronden opgenomen, en dat zou zich dus goed lenen voor commentaren op de verschillen tussen die twee of meer beelden van dezelfde stad; het biedt aanknopingspunten om aspecten van de groei te verklaren. Het tweede gemis is dus het aangeven van relaties tussen die afbeeldingen, zoals het tempo van de groei. Alleen voor de stad Amsterdam zijn vier kaarten naast elkaar gezet (1572, 1593, 1643 en 1662), met een verklaring van het groeiproces, maar dat had dus ook bij andere, met meerdere kaarten afgebeelde steden kunnen gebeuren. Hoe de ongekende stedelijke expansie in Nederland valt te verklaren komt niet uit de verf, mede ook door het ontbreken van vergelijkingsmateriaal uit andere Europese staten.

Deze Historische stadsatlas NL is het derde deel in een serie atlassen van de ‘kaartmannetjes’. Het eerste deel , de Historische Atlas NL, verklaarde de huidige grenzen van ons land, het tweede deel, de Historische Streekatlas NL, toont de verschillende historische regio’s waaruit Nederland bestaat. Volgende delen staan al op stapel

Martin Berendse en Paul Brood
Historische stadsatlas NL
Uitgeverij WBooks
Formaat 31×24,5cm, 224 blz met 436 illustraties
(merendeels in kleur), waaronder 250 verkleinde
afbeeldingen van kaarten
ISBN 978 94 625 8442 6
Prijs € 34,95.

Auteurs

Afbeelding voor Ferjan Ormeling

Ferjan Ormeling

Ferjan Ormeling is redacteur van Geo-Info.

Volledige biografie